"Hiç Kimse" Hilesi: Odysseus Kiklop'u Nasıl Yendi?

Bu muhtemelen tüm mitolojinin en ünlü hilesidir ve çocuklar anında anlar: bir adam, insan yiyen bir devin mağarasında sıkışmış, işe yarar bir silahı yok, kaçış yolu yok. Elinde olan tek şey bir fikir.

Deve adının "Hiç Kimse" olduğunu söylüyor.

Bu yazı hilenin nasıl işlediğini, neden tuttuğunu ve Odysseus'un hemen ardından yaptığı hatayı anlatıyor. Tam hikâye: Odysseus ve Kiklop'un Hikayesi.

Durum

Odysseus ve adamları bir mağaraya girer. Sahibi Polyphemos adlı bir kiklop, girişe koca bir kaya yuvarlar ve adamları yemeye başlar.

Buradaki kilit ayrıntı şudur: Odysseus devi uykusunda öldüremez. Kayayı sadece Polyphemos kaldırabilir. Onu öldürürlerse hepsi mağarada mahsur kalır. Yani devin hem yaşaması hem de çaresiz kalması gereken bir plan gerekiyor.

Hile iki parçadan oluşur

Birincisi: isim. Polyphemos adını sorduğunda Odysseus "Hiç Kimse" der. Dev bir tuhaflık sezmez — neden sezsin ki? Yunanca aslında kelime Outis'tir ve tam olarak aynı anlama gelir.

İkincisi: kazık. Odysseus bir zeytin ağacı kütüğünü sivriltir, ateşte sertleştirir ve uyuyan devin tek gözünü kör eder.

Polyphemos acıyla bağırır. Adadaki diğer kiklopler mağaranın önüne gelir ve dışarıdan seslenirler: Sana kim zarar veriyor?

Ve Polyphemos, tamamen doğruyu söyleyerek cevap verir: "Hiç kimse bana zarar veriyor."

Bunun üzerine geri dönerler. Hiç kimse ona zarar vermiyorsa, yardım edecek bir şey de yoktur.

Çocukların tam olarak güldüğü yer

Bu sahne, hikâyenin neden yaklaşık üç bin yıldır hayatta kaldığını açıklıyor. Hile ne kaba kuvvetle ne de büyüyle işliyor — dilin kendisindeki bir boşlukla işliyor.

Ve tam da bu yüzden eskimiyor. Bir gelenek, bir teknoloji ya da bir bilgi üzerine kurulu olsaydı çoktan anlamsızlaşırdı. Ama "hiç kimse" kelimesinin hem bir isim hem de bir olumsuzluk olabilmesi, insanlar konuştuğu sürece işleyecek.

Şarap: anlatırken atlanan ayrıntı

Hikâyenin ortasında, çoğu çocuk uyarlamasında yumuşatılan bir adım var: Odysseus deve şarap verir.

Yanında getirdiği güçlü şarabı sunar, Polyphemos içer, hoşuna gider, daha ister. Adını da tam bu sırada sorar — ve Odysseus "Hiç Kimse" cevabını verdiğinde dev ona bir "hediye" vaat eder: onu en son yiyecektir.

Sonra sarhoş olup uyur, ve kazık ancak o zaman mümkün olur.

Küçük çocuklara anlatırken bu genellikle "çok güçlü bir içecek" diye geçiştirilir ve hikâye bundan bir şey kaybetmez. Ama on yaş üstü için ayrıntı önemli: Odysseus'un planı tek bir fikir değil, üç aşamalı bir kurgudur — sarhoş et, isim ver, kör et. Zekâ burada tek bir parlak an değil, hazırlıktır.

Mağaradan nasıl çıkıyorlar?

Kör Polyphemos sabah koyunlarını otlatmaya çıkarmak için kayayı kaldırır — ama girişe oturur ve dışarı çıkan her sırtı elleriyle yoklar.

Odysseus adamlarını koyunların karınlarının altına bağlatır. Polyphemos sırtları okşar, sadece yün hisseder ve her hayvanı geçirir.

Küçük ve kusursuz bir fikir. Ve çocuklara "zeki olmak" ne demek, herhangi bir açıklamadan daha iyi anlatıyor: daha çok şey bilmek değil, karşıdakinin kontrol etmediği varsayımı bulmak.

Her şeye mal olan hata

Hikâyenin en ilginç kısmı burası, ve anlatılırken neredeyse her zaman atlanıyor.

Odysseus kurtulmuştur. Gemiler denizdedir, dev kördür, her şey yolunda gitmiştir. Ve sonra kendini tutamaz. Gemiden geri seslenir ve deve gerçek adını söyler — çünkü Polyphemos'un onu kimin yendiğini bilmesini ister.

Bu, hayatının en pahalı cümlesidir. Polyphemos, deniz tanrısı Poseidon'un oğludur. Artık adını bildiğine göre babasından intikam isteyebilir. O andan itibaren Odysseus'un on yıl boyunca eve dönememesinin sebebi bizzat Poseidon olur.

Zekâ onu kurtarır, gurur cezalandırır. Üstelik aynı sahnede.

Çocuklarla konuşmak için tek soru

Altı yaşından itibaren işliyor:

"Zaten kurtulmuştu. Neden adını bağırdı ki?"

Çocuklar bu dürtüyü anında anlar — çünkü tanıdıklar. Bir şeyi başarırsın ve birinin fark etmesini istersin. Tam da bu dürtünün burada on yıllık bir felakete yol açması, hiçbir yetişkinin anlatamayacağı kadar iyi bir ders.

Küçük çocuklar için ilk kısım yeterli: isim, göz, koyunlar. Gurur kısmı ikinci ya da üçüncü dinlemede kendiliğinden gelir.

Hangi yaştan itibaren?

Bizim uyarlamamız 6-8 yaş için, 16 sahne ve tam seslendirme. İnsan yeme yumuşatılmış, körleştirme betimlenmek yerine ima ediliyor — ama gerilim ve hile tam olarak korunuyor, çünkü onlarsız geriye bir şey kalmaz.

Altı yaşın altında genellikle erken. Şiddet yüzünden değil: "Hiç Kimse" esprisi bir dil kavrayışı gerektiriyor ve o kavrayış ancak bu yaşlarda oturuyor.

Beğendiyse sırada ne var?

Odysseus ve Rüzgar Torbası — bütün ters rüzgârlar bir torbaya kapatılır, Odysseus eve neredeyse varmıştır, ve adamları torbayı açar.

Troya Atı — Odysseia'dan önce geçer ve aynı Odysseus'a aittir. Orada da savaşarak değil, bir fikirle kazanır.

Medusa ve Perseus — "kafayla, yumrukla değil" kalıbının diğer büyük örneği, ayna kalkan ile.

Hepsi mitoloji koleksiyonunda, tam seslendirmeyle.

Devam okuma: Tepegöz ve Kiklop · Odysseus kimdir? · Odysseia çocuklar için

Hikâyeyi dinleyin: Odysseus ve Kiklop.